Türkiye’de kamu görevini yerine getiren devlet memurlarının uyması gereken kurallar ve bu kurallara aykırı davranışların sonuçları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda (DMK) düzenlenmiştir. Kamu hizmetinin düzenli, tarafsız ve etkin bir şekilde yürütülmesi için memurların görevlerini ciddiyetle yerine getirmesi gerekir. Bu nedenle, disiplin hükümleri hem kamu düzeninin hem de vatandaşın devlete olan güveninin korunması açısından hayati öneme sahiptir. Bu bağlamda, Devlet Memurlarında Disiplin Cezaları konusu önem kazanmaktadır.
Kanunun 124 ve 125. maddeleri, disiplin cezalarının çerçevesini çizerken, hangi davranışların hangi cezayı gerektirdiğini de açıkça ortaya koymaktadır.
Devlet Memurlarında Disiplin Cezaları, memurların sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini denetlemek için de gereklidir.
Başlıklar
Disiplin Cezalarının Amacı
Devlet Memurlarında Disiplin Cezaları, kamu hizmetinin kalitesini artırmak için kritik bir unsurdur.
Disiplin cezalarının temel amacı, kamu hizmetinin aksamadan yürütülmesi, memurların görevlerini sadakatle yerine getirmesi ve devlet otoritesinin korunmasıdır. Cezaların amacı “cezalandırma” değil; düzeni sağlama, caydırıcılık oluşturma ve kamu görevine duyulan saygıyı artırmadır.
Disiplin Cezalarının Türleri
657 sayılı Kanun’un 125. maddesine göre, memurlar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları şunlardır:
- Uyarma
- Kınama
- Aylıktan Kesme
- Kademe İlerlemesinin Durdurulması
- Devlet Memurluğundan Çıkarma
Her cezanın uygulanma şartları ve gerektiren davranışlar farklıdır.
1. Uyarma Cezası
Uyarma, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. En hafif disiplin cezası olan uyarma, genellikle görev disipliniyle ilgili küçük ihlallerde uygulanır.
Uyarma cezasını gerektiren davranışlara örnekler:
- Verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak,
- Görev sırasında resmi sıfatın gerektirdiği vakar ve itibara aykırı davranışlarda bulunmak,
- Usulsüz müracaat veya şikâyette bulunmak,
- Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranış sergilemek.
Örnek: Bir memurun evrak tesliminde sürekli gecikme yaşatması veya resmi yazışmalarda usule uygun davranmaması uyarma cezasına yol açabilir.
2. Kınama Cezası
Kınama, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı olarak bildirilmesidir. Uyarma cezasına göre daha ağırdır ve kusurun tekrarlandığı veya memurun saygınlığını zedelediği durumlarda uygulanır.
Kınama cezasını gerektiren davranışlar:
- Amirine saygısız davranmak,
- Hizmet dışında memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak,
- Verilen emirleri kasıtlı olarak tam yapmamak,
- İş arkadaşlarına kötü muamelede bulunmak,
- Görev mahallinde uygunsuz konuşmalar ve tartışmalar yapmak.
Örnek: Amirine yüksek sesle tartışma çıkaran ya da iş arkadaşını küçük düşürücü ifadeler kullanan bir memur kınama cezasıyla karşılaşabilir.
3. Aylıktan Kesme Cezası
Bu ceza, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 oranında maaş kesilmesi anlamına gelir. Hem mali hem de disiplin açısından caydırıcıdır.
Aylıktan kesme cezasını gerektiren davranışlar:
- Kasıtlı olarak görevini yapmamak,
- Özürsüz olarak 2-5 gün göreve gelmemek,
- Memurluk vakarına yakışmayan davranışlarda ısrar etmek,
- Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan beyanda bulunmak,
- Görev esnasında vatandaşa veya amire kötü muamele yapmak.
Örnek: Bir memurun kasten vatandaşı yanlış yönlendirmesi veya üç gün üst üste izinsiz olarak işe gelmemesi aylıktan kesme cezasını doğurur.
4. Kademe İlerlemesinin Durdurulması
Bu ceza, memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 ila 3 yıl süreyle durdurulmasıdır. Kariyer gelişiminde önemli bir engel oluşturur ve genellikle ciddi ihlallerde uygulanır.
Kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren davranışlar:
- Göreve sarhoş gelmek veya görev sırasında alkol almak,
- Özürsüz olarak bir yılda toplam 10 gün göreve gelmemek,
- Yetkili olmadığı halde basına veya sosyal medyaya açıklama yapmak,
- Amirine, iş arkadaşına veya vatandaşa fiili saldırıda bulunmak,
- Devlet memuruna yakışmayan, görevi kötüye kullandığını gösteren davranışlarda bulunmak.
Örnek: Bir memurun görev sırasında alkol alması veya basına kurumunu küçük düşüren açıklamalar yapması bu cezayı gerektirir.
5. Devlet Memurluğundan Çıkarma
En ağır disiplin cezasıdır. Memurun görevine son verilmesi ve bir daha devlet memurluğuna alınmaması anlamına gelir. Bu ceza, Devlet Personel Başkanlığı ve yüksek disiplin kurullarının kararıyla uygulanır.
Devlet memurluğundan çıkarılmayı gerektiren davranışlar:
- İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumun huzurunu bozmak,
- Yasaklanmış yayını basmak, dağıtmak veya propaganda yapmak,
- Özürsüz olarak 10 gün ve daha fazla göreve gelmemek,
- Siyasi partiye üye olmak,
- Terör örgütleriyle irtibatlı faaliyetlerde bulunmak,
- Yüz kızartıcı suçlardan hüküm giymek (rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi).
Örnek: Bir memurun terör örgütüyle irtibatlı faaliyetlerde bulunması veya rüşvet suçundan hüküm giymesi memuriyetten çıkarılmasına yol açar.
Disiplin Soruşturması ve Usul
Disiplin cezalarının verilmesi belirli bir usule tabidir. Kanuna göre:
- Uyarma, kınama, aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından,
- Kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin kurulu kararıyla,
- Memuriyetten çıkarma cezası ise yüksek disiplin kurulları tarafından uygulanır.
Memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Ayrıca, verilen cezalara karşı idari yargı yoluna başvurmak mümkündür.
Disiplin Cezalarının Zamanaşımı
- Olayın öğrenilmesinden itibaren 1 ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.
- Olayın üzerinden 2 yıl geçerse disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Sonuç
Devlet memurlarına yönelik disiplin cezaları, kamu hizmetinin düzenini sağlamak ve görevlerin etkin şekilde yerine getirilmesi için vazgeçilmezdir. Her ceza türü, farklı ihlaller için öngörülmüş olup, cezaların ağırlığı işlenen fiile göre artmaktadır. Bu düzenlemeler sayesinde hem kamu hizmeti korunmakta hem de vatandaşların devlete olan güveni pekişmektedir.
