Kamu kurumlarında çalışan personelin sendikal hakları anayasal güvence altında olmakla birlikte hangi sendikaya üye olunabileceği konusu belirli yasal çerçevelerle sınırlandırılmıştır. Bu kapsamda özellikle Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde görev yapan sağlık personeli açısından sendika üyeliği konusu zaman zaman tereddütlere yol açmaktadır. Özellikle MEB üyesi hemşire sendika ilişkisi hizmet kolu esasına dayalı sendikal sistem nedeniyle detaylı biçimde değerlendirilmelidir.
Başlıklar
Sendikal Yapının Yasal Dayanağı
Kamu görevlilerinin sendikal haklarını düzenleyen temel mevzuat 25 Haziran 2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’dur. Bu Kanun kamu çalışanlarının sendika kurma ve sendikaya üye olma esaslarını ayrıntılı şekilde düzenlemektedir. Kanun kapsamında “işyeri”, kamu hizmetinin yürütüldüğü alanlar olarak tanımlanmış; “kurum” kavramı ise görev yetki ve sorumlulukları mevzuatla belirlenmiş ve idari bütünlük taşıyan yapılar olarak ifade edilmiştir.
Bu tanımlar kamu personelinin hangi sendikal yapılar içinde yer alabileceğini belirlemede temel ölçütleri oluşturmaktadır.
Hizmet Kolu Esasına Dayalı Sendikacılık
4688 sayılı Kanun’un 4. maddesi sendikaların meslek veya işyeri temelinde değil hizmet kolu esasına göre kurulabileceğini açıkça hükme bağlamıştır. Aynı hizmet kolu içinde birden fazla sendika kurulabilmesi mümkün olmakla birlikte yalnızca mesleğe özgü veya tek bir işyerini esas alan sendikal yapılanmalara izin verilmemektedir.
Bu durum kamu çalışanlarının bireysel mesleklerinden ziyade görev yaptıkları kurumun hangi hizmet alanına dahil olduğuna bakılarak sendika üyeliğinin belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.
Hizmet Kollarının Belirlenmesi
Kanun’un 5. maddesinde kamu sendikalarının faaliyet gösterebileceği toplam on bir hizmet kolu sayılmıştır. Bu hizmet kolları arasında “Eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri” ile “Sağlık ve sosyal hizmetler” ayrı ve bağımsız alanlar olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla bir kamu görevlisinin hangi hizmet kolunda sendikal faaliyete katılabileceği çalıştığı kurumun bu sınıflandırmadaki yerine göre tespit edilmektedir.
Hekim Dışı Personel İçin İstifa Sonrası Yeniden Atama Kurası İlan Edildi adlı yazımızı okuyun!
Bu düzenlemelerin uygulanmasına açıklık getirmek amacıyla 7 Eylül 2001 tarihli ve 24516 sayılı Resmî Gazete’de “Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu Kapsamına Giren Kurum ve Kuruluşların Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik” yayımlanmıştır.
Yönetmelik Kapsamında Kurumların Değerlendirilmesi
Anılan Yönetmelik’in 4. maddesi kamu kurum ve kuruluşlarının hangi hizmet koluna dahil olduğunu ekli listeler aracılığıyla belirlemiştir. Buna göre kurumların merkez ve taşra teşkilatları ile bu yapılara bağlı döner sermaye işletmeleri ve benzeri birimler de asıl işyerinin hizmet kolu içinde değerlendirilmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı bu listede açıkça “Eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri” hizmet kolu içerisinde yer almaktadır. Bu nedenle Bakanlık bünyesinde çalışan tüm personel unvanı ne olursa olsun, sendikal açıdan bu hizmet kolu kapsamında kabul edilmektedir.
MEB’de Görev Yapan Hemşirelerin Durumu
Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde görev yapan hemşireler fiilen sağlık hizmeti sunuyor olsalar dahi kurumsal aidiyet bakımından MEB personeli sayılmaktadır. Bu noktada MEB görevi hemşire sendika tercihi, mesleki unvana göre değil kurumun hizmet koluna göre belirlenmektedir.
Bu nedenle MEB’de çalışan hemşirelerin sağlık ve sosyal hizmetler alanında örgütlenmiş sendikalara değil eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri kolunda faaliyet gösteren sendikalara üye olmaları hukuken mümkündür.
Meslek Esasına Göre Sendika Üyeliği Mümkün mü?
Mevzuatın açık hükümleri gereği kamu görevlilerinin yalnızca mesleklerine özgü sendikalara yönelmeleri mümkün değildir. Bu bağlamda hemşire sendika arayışı kamu kurumlarında görev yapan hemşireler açısından hizmet kolu sınırına takılmaktadır. Aynı şekilde hemşirelere sendika imkânı ancak görev yapılan kurumun hizmet kolu çerçevesinde değerlendirildiğinde geçerlilik kazanmaktadır.
Yürürlükteki mevzuat hükümleri birlikte ele alındığında; Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde görev yapan hemşirelerin sendika üyeliği bakımından eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri kolunda örgütlenmiş sendikalara katılabileceği; sağlık ve sosyal hizmetler hizmet kolunda faaliyet gösteren sendikalara üye olmalarının ise hukuken mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır.
