Türkiye’de kamu personeli rejiminin temelini oluşturan 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. Maddesi, kamudaki çalışma statülerini ve hakları belirleyen en kritik düzenlemedir. Son yasal değişikliklerle birlikte (7433 sayılı Kanun ve KHK’lar), sözleşmeli personelin kadroya geçişi (3+1 sistemi) ve disiplin hükümleri yeniden şekillendi. İşte mevzuata göre kamuda istihdamın anayasası.
Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde temel esasları belirleyen 657 Sayılı Kanun, istihdam şekillerini dört ana başlıkta toplasa da (4/C’nin kaldırılmasıyla) fiilen üç ana statü üzerinden işlemektedir: Memurlar (4/A), Sözleşmeli Personel (4/B) ve İşçiler (4/D). Peki, bu statüler arasındaki farklar nelerdir ve sözleşmeli personeli bekleyen yeni haklar hangileridir?
Başlıklar
1. Memur (4/A) Nedir? Kimler Bu Statüdedir?
Kanunun 4. maddesinin (A) fıkrasına göre; mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa edenler memur sayılmaktadır.
Bu tanım, kamudaki en yüksek iş güvencesine sahip grubu ifade eder. Uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler de özel kanunları saklı kalmak kaydıyla bu madde ile ilişkilendirilmiştir.
2. Sözleşmeli Personel (4/B) ve “3+1” Sistemi Devrimi
Kamu istihdamında son yılların en çok tartışılan ve düzenleme yapılan alanı 4/B statüsüdür. Eskiden istisnai hallerde (zaruri ve özel meslek bilgisi gerektiren durumlar) kullanılan bu statü, günümüzde 3+1 sistemi ile memuriyetin bir ön aşamasına dönüşmüştür.
4/B Sözleşmeli Personel Kadroya Nasıl Geçer?
Mevzuata eklenen yeni hükümlerle (7433/2 md.) süreç şu şekilde işlemektedir:
- 3 Yıl Çalışma Şartı: Sözleşmeli personel, aynı kurumda 3 yıllık çalışma süresini tamamladığında, 30 gün içinde talep etmesi halinde memur kadrosuna atanır.
- +1 Yıl Nakil Yasağı: Memur kadrosuna atanan personel, can güvenliği ve sağlık mazeretleri hariç olmak üzere 1 yıl daha aynı yerde görev yapar (Nakil isteyemez).
- Toplam Süre: Kamuda yer değişikliği hakkı kazanmak için toplamda 4 yıllık bir sürecin tamamlanması gerekmektedir.
Önemli Not: Kadroya geçen personelin sözleşmeli statüde geçirdiği süreler; kazanılmış hak aylık, derece ve kademe ilerlemesinde değerlendirilir. Ayrıca bu süreler, emekli ikramiyesi hesabına dahil edilir (Daha önce iş sonu tazminatı alınmamışsa).
3. Sözleşmeli Personel İçin Kritik “1 Yıl” Cezası (İstifa Hali)
657 Sayılı Kanun Madde 4/B, sözleşmeli personelin istifası (sözleşme feshi) konusunda katı kurallar içermektedir.
Hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket etmesi nedeniyle kurumu tarafından sözleşmesi feshedilenler veya sözleşmeyi tek taraflı feshedenler (istifa edenler);
- Fesih tarihinden itibaren,
- Sözleşmeyi yenilememeleri halinde ise sözleşmenin bitiminden itibaren,
1 yıl geçmedikçe kamu kurumlarının sözleşmeli personel pozisyonlarında yeniden istihdam edilemezler. (Cumhurbaşkanınca belirlenen istisnalar hariçtir).
4. Disiplin Hükümlerinde Eşitlik
Yeni düzenlemelerle birlikte sözleşmeli personelin disiplin süreçleri netleşmiştir. Sözleşmeli personele verilecek disiplin cezalarında Devlet memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır.
- Dikkat: Kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza verilmesini gerektiren fiillerde, personelin görevine yetkili amirin onayı ile son verilir.
5. İşçiler (4/D): Sürekli ve Geçici İşçi Statüsü
4/A, 4/B ve mülga 4/C dışında kalan personeller “İşçi” statüsündedir.
- Sürekli İşçiler: Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışırlar.
- Geçici İşçiler: Mevsimlik veya kampanya işlerinde (6 aydan az) çalışırlar.
Bu personel grubu hakkında 657 Sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz; hak ve sorumlulukları İş Kanunu çerçevesinde belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sözleşmeli personel kadroya geçince tazminat alır mı? Kadroya geçenlere “iş sonu tazminatı” ödenmez. Ancak bu süreler, emeklilikte ödenecek “emekli ikramiyesi” hesabına eklenir.
Sözleşmeli personel istifa edip başka kuruma geçebilir mi? Eğer istisnai bir unvana geçiş yapılmıyorsa (unvan değişikliği gibi), istifa eden personel 1 yıl bekleme cezasına tabidir ve hemen başka bir sözleşmeli pozisyonda başlayamaz.
3+1 sisteminde tayin hakkı ne zaman doğar? 3 yıl sözleşmeli + 1 yıl kadrolu çalışmanın ardından (toplam 4 yıl), personel nakil (tayin) hakkı kazanır.
